Yeni Gümrük Kanunu Beraberinde Neler Getiriyor?01 Mart 2017

Yeni Gümrük Kanunu Beraberinde Neler Getiriyor?

Gerek Gümrük Birliği gerekse AB üyelik sürecindeki yükümlülüklerimiz gereği, Avrupa Birliği’nin gümrük mevzuatındaki değişiklikleri aynen iç mevzuatımıza aktarmakla yükümlüyüz. Bu çerçevede AB’nin 2016 yılında yenilemiş olduğu yeni gümrük mevzuatına uyum sağlamaya yönelik çalışmalar yapılmaktadır.  Avrupa Birliği’nin yeni gümrük kanunu "Birlik Gümrük Kodu” olarak adlandırılmakta olup, 1 Mayıs 2016 tarihi itibariyle AB’de yürürlüğe girmiştir.

Birlik Gümrük Kodu ile gümrük işlemlerinin standartlaştırılması, basitleştirilmesi ve kolaylaştırılması, tüm gümrük işlem ve süreçlerinin tamamen elektronik ortamda yürütülmesinin sağlanması, tüm üye ülkelerin elektronik sistemlerinin uyumlaştırılması, güvenilir firmalara (yetkilendirilmiş ekonomik operatörler) önemli kolaylıklar getirilmesi ve teminata konu gümrük işlemlerinin genişletilmesi amaçlanmaktadır.

Gümrük Birliğine ilişkin 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı hükümleri uyarınca ve Avrupa Birliği (AB) üyeliğine yönelik müktesebat uyumu çerçevesinde Birlik Gümrük Kodu hükümlerine uyum yükümlülüğümüz bulunduğundan, Birlik Gümrük Kodu hükümlerinin ulusal mevzuatımıza yansıtıldığı yeni bir Gümrük Kanunu hazırlanmasına yönelik çalışmalar kapsamında 228 maddeden oluşan yeni Gümrük Kanunu Taslağı Gümrük ve Ticaret Bakanlığınca hazırlanmış ve görüşe açılmıştır.
 
Ekonomik Operatör Kavramı

Yeni Gümrük Kanunu'nun kanımca en önemli değişikliği artık gümrük veya dış ticaret erbabının "mükellef" ya da "yükümlü" yerine "Ekonomik Operatör" olarak ifade edilmesidir. Ekonomik operatör kavramı, işi gereği gümrük mevzuatı kapsamına giren faaliyetlerde bulunan kişi olarak tanımlanmaktadır.

Bu yaklaşıma uygun olarak, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı’nın belirli emniyet, güvenlik şartlarını karşılayan ve yine ilgili mevzuat uyarınca mali yeterliliğe sahip olan firmalara gümrük işlemlerinde kolaylıklar içeren uygulamalar sahibi olmasına imkan veren “Yetkilendirilmiş Yükümlü” kavramı yeni Gümrük Kanunu Taslağında “Yetkilendirilmiş Ekonomik Operatör” olarak adlandırılmaktadır.
 
Taslağın bazı yerlerinde hala yükümlü ifadesi yer almakla beraber bunlar esas itibariyle vergi ödeme yükümlülüğünün olduğu durumlarla sınırlıdır.

Elektronik Veri İşleme Tekniği

Yeni Gümrük Kanunu'nun getirdiği önemli bir diğer değişiklik mükellef ve gümrük idareleri arasındaki iletişim ve ilişkinin yöntemlerine dairdir.

Yeni Gümrük Kanununa göre, gümrük mevzuatı kapsamına giren faaliyette bulunan kişilerin yapacakları beyan, başvuru veya kararlara ilişkin tüm işlemler (bilgilerin depolanması dahil) elektronik veri işleme tekniği yoluyla yapılacaktır.

Elektronik veri işleme tekniği Taslakta, elektronik veri değişimi standart mesajlarının gümrük idaresi ile değişimini ve/veya gümrük işlemlerinin tamamlanması için gerekli bilgilerin gümrük idaresinin bilgisayar sistemine girilmesi olarak tanımlanmıştır.

Halihazırda ülkemizde beyan süreci büyük ölçüde veri işleme tekniği ile yapılmaktadır. Ancak yine de beyanname ve eki belgelerin gümrük idaresine sunulması süreci manuel olarak yürütülmekte, ayrıca başvuru ve karar süreçlerinin tamamına yakını manuel olarak yürütülmektedir. Tek Pencere Sistemi ile başvuruların bir bölümü elektronik ortama taşınmakla beraber başvurulardaki gerekli belgelerin hala manuel olarak işlem yapılması uygulamasına devam edilmektedir.
 
Yeni Gümrük Kanununda tüm bu süreçlerin elektronik veri işleme tekniği ile yapılması esas olarak belirtilmiştir. Diğer bir ifadeyle halihazırda tüm manuel süreçler Kanunun uygulamaya girmesi ve gerekli bilişim altyapısının tamamlanması ile elektronik ortamda yürütülecektir.
 
Gümrük Rejimlerinin Sadeleştirilmesi

Yeni Gümrük Kanunu Taslağında gümrük rejimleri sistematiğinde önemli değişiklikler yapılmaktadır:

Geçici İthalat Rejimi ve Nihai Kullanım Rejimi “Özel Kullanım Rejimleri”,
Dahilde İşleme ve Hariçte İşleme Rejimleri “İşleme Rejimleri”,
Antrepo Rejimi ve Serbest Bölgeler ise “Depolama Rejimleri”,
olarak isimlendirilmiş olup, benzer rejimler için ortak kurallar daha bütüncül ve sade olarak belirlenmiştir.

Serbest Bölgeler bir Gümrük Rejimi olarak öngörülmüş ve gümrük idarelerinin serbest bölgelerdeki denetim ve kontrol yetkileri arttırılmıştır
 
Gümrük Kontrolü Altında İşleme Rejimi kaldırılarak bu rejim kapsamında uygulanan bazı işlemler Dahilde İşleme Rejimi kapsamına alınmıştır.
 
Geçici İthalat Rejimi, «Geçici Kabul Rejimi» olarak değiştirilmiş olup, eşyanın 2 yıllık yurtta kalma süresinin 10 yıla kadar uzatılabileceği hükmü getirilmiştir.
 
Dahilde ve Hariçte İşleme Rejimlerinde izin mercileri gümrük idareleri olarak belirlenmiştir. Ayrıca, 3 yıl geriye doğru izin imkanı getirilmiştir.
Kararlar

Yeni Gümrük Kanunu Taslağı gümrük idaresince alınan kararlara ilişkin olarak da önemli değişiklikler getirmektedir.

Gümrük idarelerine başvurularda idarenin karar verme süreleri uzatılmıştır. Gümrük mevzuatının uygulanmasına ilişkin bir idari karar alınmasının talep edilmesi halinde gümrük idaresi başvuru tarihinden itibaren 30 gün içerisinde müracaatı inceleyip eğer uygunsa başvurunun kabulünü müracaat sahibine bildirecek ve bu tarihten itibaren 120 gün içerisinde karar alacaktır. Mevcut Gümrük Kanununda karar alma süresi müracaat tarihinden itibaren 30 gündür. Yeni Kanunla bu süre 150 güne kadar çıkabilecektir.

Avrupa ülkelerinde “Right to be heard” diye ifade edilen, vergi mevzuatında da “izaha davet” müessesesi ile benzerlik arz eden, kişinin aleyhine bir karar ihtimalinde savunma yapabilmesi imkanı getirilmiştir. Buna göre, başvuru sahibinin aleyhine bir kararın alınmasından önce gümrük idaresi karara ilişkin gerekçeleri ilgili kişiye bildirecek, başvuru sahibine, söz konusu bildirimin tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihten itibaren görüşlerini bildirmesi için bir süre verecektir. Bu süre içinde görüş bildirilmemesi durumunda alınan nihai karar başvuru sahibine bildirilecektir. Böylece firmalar hakkında yanlış veya eksik bilgi ile karar alınması durumları asgariye indirilecektir.

İlgili kişinin talep ettiği durumlar hariç lehte bir kararın kaldırılması, değiştirilmesi veya askıya alınması; kaldırmanın, değişikliğin veya askıya almanın yürürlüğe girdiği anda lehte karara istinaden bir gümrük rejimine tabi tutulmuş ve halen bu gümrük rejimi altında bulunan veya geçici depolanan eşyayı etkilemeyecektir. Bu madde ile, başlamış işlemler için mükellef aleyhine bir sonuç doğuracak düzenlemelerde yaşanan ihtilafların önüne geçilmiş olacaktır.

İtirazlar

Yeni Gümrük Kanunu itirazlar konusunda önemli yenilikler ve değişiklikler getirmektedir.

İtiraz başvurusunu geri çekebilme imkanı getirilmiştir. Yükümlünün itiraz başvurusu neticelenmeden bir dilekçe ile ilgili gümrük idaresine itirazından vazgeçerek uzlaşmak istediğinin bildirmesi halinde itirazın edilmemiş sayılacağı belirtilmiştir.

İtiraz etmeden doğrudan dava açabilme imkanı getirilmiştir. Dolayısıyla, kişiler artık mevcut Gümrük Kanunu 242'nci maddesinde olduğu gibi bir üst makama itiraz ederek karar alınmasını beklemek zorunda kalmayacaklar.

Gümrük idaresine yapılan itirazlarda itiraza konu kararın askıya alınması sistemi getirilmiştir. Gümrük idareleri şartların oluşması halinde yürütmeyi durdurabilecek yani itiraza konu kararı askıya alarak bir süre uygulamayacaktır. İtiraza bir vergi ödemesi ile ilgili ise teminat vererek itiraz askıya alınabilecektir. Ancak teminat verilmesi ilgili kişiyi ciddi sıkıntıya sokacak ise ve bu durum belgelenirse teminat istenmeyebilecektir.

Yeni Basitleştirmeler

Yeni Gümrük Kanununun yürürlüğe girmesiyle yeni bazı basitleştirilmiş işlemler de uygulamaya başlanılacaktır.
 
Ertelenmiş ödeme imkanı getirilmiştir. Yetkilendirilmiş Ekonomik Operatör (AEO) statüsü tanınan kişilere ait eşyanın ithalat vergileri teminat alınması kaydıyla eşyanın gümrük işlemleri sırasında değil 30 gün içerisinde tebliğ edilebilecektir. Yani bu kişiler için vergi ödeme ertelemesi hükmü getirilmiştir. Ertelenmiş ödemede gecikme faizi veya tecil faizi söz konusu olmayacaktır.
 
Kanunun getirdiği en önemli yeniliklerden birisi de merkezi gümrükleme sisteminin öngörülmesidir. Gümrük idareleri, AEO’ların başvurusu üzerine gümrük beyannamesinin, eşyanın sunulduğu gümrük idaresi yerine bu kişinin yerleşik olduğu yerdeki gümrük idaresine verilmesine izin verebilecektir. Vergi uygulamalarına benzer şekilde büyük ekonomik operatörlerin tüm gümrük işlemlerini tek yerden yapabilmesi mümkün olabilecektir.
 
AEO’lara kayıt yoluyla beyan hakkı Kanun’da yer almıştır. Buna göre eşya beyan sahibinin kayıtlarına girdiği anda serbest bırakılmış sayılacaktır. Eşyanın ayrıca gümrüğe sunulması söz konusu olmayacaktır.
 
Kanuna Öz Değerlendirme adı altında yeni bir uygulama eklenmiştir. Buna göre gümrük idareleri başvuru üzerine, gümrük idaresince yapılması gereken belirli gümrük işlemlerini yerine getirmek, ödenecek gümrük vergilerini belirlemek ve gümrük gözetiminde belirli kontrolleri gerçekleştirmek üzere AEO’lara izin verebilecektir.
 
Türkiye dışında yerleşik olan AEO’lara karşılıklı tanıma yapılabilecektir. Karşılıklılık esas çerçevesinde Türkiye’deki AEO’lar da yabancı ülkelerde aynı haklara sahip olarak işlem yapabileceklerdir.